Bố trí sai thì hoặc ong bay ngang lối đi suốt ngày, hoặc mình ngại vào nên bỏ bê. Cả hai đều dẫn tới mất đàn.
Mấy nguyên tắc dưới đây áp dụng cho Đắk Lắk, nơi thủ phủ cà phê, đất bazan ở độ cao 400 đến 800 mét, rẫy chiếm phần lớn diện tích.
- Cửa tổ đừng quay thẳng vào lối đi hay cửa nhà
- Chừa lối rộng đủ để đứng thao tác trước mỗi tổ
- Đặt thành cụm nhỏ tiện chăm hơn là rải khắp vườn
- Chừa sẵn chỗ trống cho tổ tách ra về sau
Hướng cửa tổ
Ong dú ra khỏi tổ bay thẳng một đoạn rồi mới toả. Đoạn thẳng đó là đường bay chính.
Cửa tổ quay vào lối đi hay cửa nhà thì suốt ngày có ong bay ngang mặt. Không nguy hiểm nhưng phiền.
Hướng tốt là ra vườn trống hoặc ra hàng rào cây, có nắng buổi sáng chiếu vào.
Ở Đắk Lắk còn phải tính mùa khô kéo dài tới bốn năm tháng, dài hơn hẳn các vùng khác, nên hướng cửa cũng nên tránh hướng gió chính.
Khoảng cách và cách xếp
Bảng dưới cho quy mô vườn nhà.
| Hạng mục | Mức hợp lý | Vì sao |
|---|---|---|
| Khoảng cách giữa hai tổ | Một tới hai mét | Tránh ong bay nhầm |
| Hướng cửa hai tổ cạnh nhau | Khác nhau | Giúp ong phân biệt |
| Lối đi trước tổ | Nửa mét trở lên | Đủ chỗ thao tác |
| Chiều cao kê | khoảng tám tấc, chú trọng chắn gió và che nắng chiều | Theo đặc thù Đắk Lắk |
| Khoảng trống quanh thùng | Nửa mét | Chống cầu cho kiến |
| Khoảng cách giữa các cụm | Vài chục mét trở lên | Mỗi cụm có vùng ăn riêng |
Lối đi cho mình
Chừa lối rộng đủ để đứng thao tác trước mỗi tổ. Hẹp quá thì lúc mở thùng phải xoay xở, dễ va đổ.
Lối đi nên khô ráo, nhất là mùa mưa. Chỗ lầy lội thì mình ngại vào, mà ngại vào là bỏ bê.
Nghe nhỏ nhặt nhưng đây là thứ quyết định mình có đi thăm tổ đều đặn hay không. Và đi thăm đều mới là điều quan trọng nhất trong nghề này.
Cụm hay rải đều
Rải đều khắp vườn nghe hợp lý vì mỗi tổ có vùng ăn riêng. Nhưng thực tế bất tiện: đi thăm mất thời gian, dễ sót tổ.
Đặt thành cụm vài tổ, các cụm cách nhau vài chục mét, là cách dung hoà.
Mỗi cụm nên có đặc điểm dễ nhớ: cạnh cây gì, gần góc nào. Đánh số tổ theo cụm thì tra sổ nhanh hơn.
Ở Đắk Lắk thì đặt tổ dưới tán cây che bóng trong rẫy hoặc quanh vườn nhà, có chắn gió, cách bố trí nên bám theo đó.
Chừa chỗ cho về sau
Đây là thứ hay quên. Năm đầu đặt kín chỗ đẹp nhất, tới lúc tách đàn không còn nơi đặt tổ con.
Khi bố trí ban đầu nên chừa sẵn vài chỗ trống trong mỗi cụm.
Cũng nên chừa một khu dự phòng ở chỗ khác hẳn, để khi cần dời tổ yếu sang thử thì có sẵn nơi.
Vườn nhỏ thì càng phải tính trước, vì không có chỗ xoay.
Một mẹo nhỏ: khi đặt tổ đầu tiên, đừng chọn ngay chính giữa chỗ đẹp nhất. Đặt lệch sang một bên, chừa phần còn lại cho những tổ sau. Làm vậy thì cả cụm về sau vẫn nằm trong khu tốt, thay vì tổ đầu chiếm chỗ tốt còn tổ sau phải dạt ra rìa.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Quay cửa tổ vào lối đi cho tiện quan sát
- Đặt kín hết chỗ đẹp ngay năm đầu
- Đặt tổ chỗ khó vào rồi vài tháng sau bỏ bê
Câu hỏi thường gặp
Đặt tổ trước nhà có được không?
Được nếu cửa tổ không quay thẳng vào cửa chính và có khoảng cách.
Nên đặt bao nhiêu tổ một cụm?
Vài tổ tới chừng chục tổ tuỳ vườn. Quá nhiều một chỗ thì tranh nguồn ăn.
Dời tổ sang chỗ khác trong vườn có sao không?
Ong phải định vị lại vài ngày. Chỉ dời khi thật cần và dời một lần cho dứt điểm.
Có cần đánh số tổ không?
Rất nên nếu trên vài tổ. Viết bằng sơn hoặc khắc lên gỗ, đừng dán giấy.
Ở Đắk Lắk nên đặt tổ hướng nào?
Hướng có nắng buổi sáng, tránh hướng gió chính và tránh khu canh tác phun thuốc.