Phần lớn đàn mất không phải vì bệnh mà vì một đêm thời tiết xấu. Thùng đổ, nước vào, hoặc nắng hạn kéo dài quá sức chịu.
Ở Đắk Lắk thì mùa khô kéo dài tới bốn năm tháng, dài hơn hẳn các vùng khác, đó là rủi ro đặc thù cần tính riêng.
- Gió giật kèm đất mềm là nguyên nhân đổ thùng phổ biến nhất
- Phòng mất một buổi, mất đàn thì mất cả năm
- Sau sự cố phải xử lý nhanh vì mật chảy ra hút kiến
- Không phải đàn nào cũng cứu được, biết khi nào dừng cũng quan trọng
Những kiểu thời tiết gây mất đàn
Mưa lớn kèm gió giật: đất mềm, chân kê lún lệch, thùng nghiêng rồi đổ.
Gió mạnh kéo dài: thùng nhẹ đặt nơi trống bị xê dịch, lâu ngày lỏng giá.
Nắng hạn kéo dài: nguồn hoa cạn sớm hơn thường lệ, đàn ăn hết dự trữ trước khi mùa mưa tới.
Mưa dầm nhiều ngày: ong không ra được, ẩm tích trong thùng, mốc phát triển.
Ở Đắk Lắk, kiểu đáng lo nhất gắn với thủ phủ cà phê, đất bazan ở độ cao 400 đến 800 mét, rẫy chiếm phần lớn diện tích.
Phòng trước theo từng kiểu
Bảng dưới là việc nên làm, sắp theo mức độ khẩn.
| Rủi ro | Phòng trước | Chi phí |
|---|---|---|
| Đổ thùng do gió mưa | Chân đế rộng, có móng, cố định thùng với giá | Một buổi công |
| Nước vào thùng | Mái che cách nắp, kê khoảng tám tấc, chú trọng chắn gió và che nắng chiều | Vật liệu rẻ |
| Ẩm mốc sau mưa dài | Thùng gỗ dày, thoáng gầm, tránh chỗ trũng | Chọn chỗ đặt |
| Hạn kéo dài | Chừa dự trữ khi thu, trồng hoa chịu hạn | Tính từ mùa trước |
| Kiến vào lúc đàn yếu | Chân chống kiến, phát quang quanh tổ | Kiểm hằng tuần |
Xử lý ngay sau sự cố
Thùng đổ thì dựng lại càng sớm càng tốt, đặt đúng hướng cũ.
Không lau chùi bên trong. Ong dú dọn rất giỏi nếu còn đủ quân.
Lau sạch phần mật vương ra ngoài thùng và quanh chân, vì mùi mật hút kiến và ong đàn khác tới cướp.
Sau đó để yên hoàn toàn một tuần. Đàn nào cứu được sẽ tự hồi, đàn nào không thì sau một tuần cũng biết.
Biết khi nào dừng
Nếu bọng mật vỡ nhiều, ấu trùng ngập trong mật, quân còn rất ít thì khả năng cứu thấp.
Lúc đó ghép phần quân còn lại về đàn khác thay vì cố giữ. Được thêm sức cho đàn nhận, còn hơn để tàn dần.
Thùng thu về làm sạch, phơi nắng, để dành cho lần tách đàn sau.
Đây là quyết định khó nhưng cần dứt khoát. Cố cứu một đàn đã hỏng thường tốn công mà vẫn mất.
Rút kinh nghiệm sau mỗi lần
Ghi lại: hôm đó thời tiết ra sao, tổ nào hỏng, đặt ở đâu, chân kê kiểu gì.
Sau vài lần là thấy quy luật. Thường thì cùng một vị trí hay hỏng, hoặc cùng một kiểu chân kê hay lún.
Ở trại nào cũng vậy: sự cố đầu tiên là học phí, sự cố thứ hai cùng nguyên nhân mới là lỗi.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Gia cố sau khi đã có sự cố thay vì trước mùa
- Dựng thùng lên rồi lau chùi sạch sẽ bên trong
- Cố cứu đàn đã mất gần hết quân
Câu hỏi thường gặp
Thùng đổ mà bọng chưa vỡ thì sao?
Dựng lại nhẹ nhàng là phần lớn cứu được. Đàn xáo trộn vài ngày rồi ổn.
Có nên dời tổ khi biết sắp mưa bão không?
Chỉ khi thật cần, vì dời tổ cũng gây sốc. Gia cố tại chỗ thường tốt hơn.
Bao lâu kiểm tra gia cố một lần?
Trước mùa mưa một lượt, và sau mỗi đợt mưa dài ngày. Mỗi tổ chỉ mất vài phút.
Ong đàn khác tới cướp mật thì làm sao?
Lau sạch mật vương vãi, thu dọn bọng vỡ. Cướp mật thường dừng khi không còn mùi mật lộ thiên.
Ở Đắk Lắk rủi ro thời tiết nào lớn nhất?
mùa khô kéo dài tới bốn năm tháng, dài hơn hẳn các vùng khác Đó là thứ nên phòng trước tiên.